Je smartphone bevat veel persoonlijke informatie, zoals berichten, foto’s, apps en locatiegegevens. Daarom gelden er strenge regels voor het onderzoek van je telefoon door de politie.
Inbeslagname en onderzoek: niet hetzelfde
De politie mag je telefoon in bepaalde gevallen in beslag nemen, bijvoorbeeld op grond van art. 94 Sv, in combinatie met doorzoekingsbevoegdheden zoals art. 55a Sv en art. 96c Sv. Dat betekent echter niet automatisch dat de politie ook vrij is om de inhoud van je telefoon volledig te bekijken. Het onderzoeken van de inhoud is een aparte stap, waarvoor aanvullende juridische eisen gelden.
Beperkt versus uitgebreid onderzoek
Uit de rechtspraak volgt een belangrijk onderscheid:
• Beperkt, doelgericht onderzoek
De politie mag zonder voorafgaand bevel een beperkt onderzoek doen aan een inbeslaggenomen telefoon, zolang de inbreuk op je privacy beperkt blijft. Denk bijvoorbeeld aan het vaststellen wie de eigenaar of gebruiker is, of het bekijken van enkele recente oproepen ter identificatie. Dit wordt gezien als een beperkte inbreuk op de persoonlijke levenssfeer (vgl. ECLI:NL:RBNHO:2023:6442).
• Uitgebreid of systematisch onderzoek
Bij verdergaand onderzoek – zoals het structureel uitlezen van WhatsApp-berichten, foto’s, apps of locatiegegevens – is sprake van een ingrijpende inbreuk op het recht op privacy (art. 8 EVRM). Voor dergelijk onderzoek is voorafgaande toestemming van een autoriteit vereist.
Welke toestemming is nodig?
Niet in alle gevallen is een bevel van de rechter-commissaris verplicht. De vereiste toestemming hangt af van de zwaarte van de privacy-inbreuk:
• bij beperkt onderzoek: geen voorafgaand bevel nodig;
• bij verdergaand onderzoek: toestemming van een autoriteit, vaak de officier van justitie;
• bij zeer ingrijpend onderzoek, waarbij te verwachten is dat een min of meer volledig beeld van iemands privéleven ontstaat: toestemming van de rechter-commissaris.
Deze lijn volgt onder meer uit ECLI:NL:RBMNE:2023:5916, ECLI:NL:RBAMS:2022:824 en ECLI:NL:GHSHE:2025:2300.
Toestemming van de verdachte
Toestemming van de verdachte kan een rol spelen, maar alleen als deze vrijwillig en geïnformeerd is gegeven. Bij zeer ingrijpende onderzoeken kan toestemming van de verdachte niet altijd voldoende zijn. De rechtspraak benadrukt dat juist bij zware privacy-inbreuken voorafgaande toetsing door een onafhankelijke autoriteit vereist is.
Pincode, wachtwoord en ontgrendeling
Soms wordt gesteld dat de politie nooit mag eisen dat je meewerkt aan het ontgrendelen van je telefoon, omdat dit onder het zwijgrecht zou vallen. Die formulering is te absoluut.
In de aangehaalde rechtspraak, waaronder ECLI:NL:GHSHE:2025:2300, ligt de nadruk niet op de vraag of een verdachte verplicht kan worden mee te werken aan ontgrendeling, maar op de rechtmatigheid van het onderzoek zelf en de vereiste voorafgaande toetsing. Omdat de rechtspraak hierover geen expliciete en eenduidige uitspraak bevat, kan op basis van deze bronnen niet worden vastgesteld dat het afdwingen van een pincode of biometrische ontgrendeling zonder meer verboden is. De stand van het recht op dit punt is juridisch genuanceerd en nog niet uitgekristalliseerd.
Het Landeck-arrest
Het zogeheten Landeck-arrest is een arrest van het Hof van Justitie van de EU (ECLI:EU:C:2024:830), geen arrest van de Hoge Raad. Nederlandse rechters passen dit arrest inmiddels toe, onder meer in ECLI:NL:GHSHE:2025:2300.
Uit Landeck volgt geen harde regel dat altijd een machtiging van de rechter-commissaris nodig is voor het lezen van WhatsApp-berichten of het openen van apps. De toets bestaat uit een proportionaliteitsafweging: hoe ingrijpender het onderzoek en hoe groter de privacy-inbreuk, hoe zwaarder de voorafgaande controle moet zijn.
Waarom is dit belangrijk?
Als de politie je telefoon onrechtmatig onderzoekt, kan dat gevolgen hebben voor het bewijs. Zo is in ECLI:NL:RBMNE:2023:5916 bewijs uitgesloten wegens onbeperkt onderzoek aan telefoons zonder toestemming van een autoriteit. Ook oordeelde de rechtbank Amsterdam (ECLI:NL:RBAMS:2022:824) dat zowel een onrechtmatige aanhouding als een uitgebreid telefoononderzoek zonder de juiste toestemming leidde tot bewijsuitsluiting. Het is dus belangrijk dat je je rechten kent.
Twijfel je of jouw rechten zijn geschonden?
De Strafrechtswinkel Tilburg helpt je gratis en vertrouwelijk verder.
Je kunt langskomen tijdens het (inloop)spreekuur op dinsdagavond van 19:00 tot 20:30,
Ringbaan-West 96, Tilburg.